نقش هنر و معماري اسلامي در مسجد جامع ورامين

مسجد مهم‌ترين فضاي معماري در سر‌زمين‌هاي اسلامي است كه علاوه بر كاركرد ديني و مذهبي و معنوي همواره از نقش اجتماعي سياسي نيز بر‌خوردار بوده است.اهميت نقش ديني و اجتماعي مسجد موجب شده است كه معماران و برخي ديگر از هنرمندان در همه دوره‌هاي تاريخي تلاش خود را در راه خلق فضايي مناسب و شايسته براي نيايش صرف كنند. به همين جهت است كه مساجد هر دوره را مي‌توان نمونه اعلاي معماري و هنر آن دوره به شمار آورد. تقديس مساجد را مي‌توان مهم‌ترين عامل حفظ و بقاي ساختمان مسجد‌هاي تاريخي دانست. ايرانيان پس از گرايش به اسلام فرهنگ مقدس اسلام را با فرهنگ غني ايراني عجين كردند و اين شامل تمامي زمينه‌ها و از جمله معماري است. همان‌طور كه گفته شد تنها چند نمونه مسجد در ايران وجود دارد كه به سبك اولين مسجد اسلامي كه به دست پيامبر اسلام(ص) ساخته شده، بنا شده است و پس از آن معماري ايران در مسيري شروع به حركت كرد كه زاييده آن حركت امروزه در جاي‌جاي ايران به شكل بنا‌هاي عظيم و زيباي مسجد خود‌نمايي مي‌كند.

تاريخچه مسجد جامع ورامين:  

بناي مسجد جامع ورامين در زمان سلطنت سلطان محمد‌ خدا‌بنده آغاز مي‌شود. در اين جا قسمتي از سفرنامه مادام ديولافوا را كه در هنگام بازديد از ورامين در عهد ناصر‌الدين شاه قاجار به رشته تحرير كشيده شده است را نقل مي‌كنيم:«... باري پس از چهار ساعت راهپيمايي و پايمال كردن محصول مزارع و شنيدن نا‌ملايمات از زارعين بام مخروطي شكل و گنبد ميناي مسجدي كه در ميان مزارع سر بر‌آورده بود از دور پديدار شد. اين دهكده ورامين است. كمي بعد به آنجا مي‌رسيديم و در ميان باغ‌ها كه ديوار‌هاي گلي داشتند. داخل شديم. در اين باغ‌ها درختان ميوه از قبيل گيلاس و زرد‌آلو و گوجه و هلو، جنگل انبوهي تشكيل مي‌دادند. خوشبختانه نظر به توصيه‌اي كه دكتر تولوزان به كدخدا نوشته بود ما توانستيم در خانه او فرود آييم. پس از تعارفات معموله و كمي استراحت به تماشاي مسجد جامع ورامين رفتيم. اين بنا در قديم بسيار عالي و با‌شكوه بوده ولي اكنون ويرانه‌اي بيش نيست. مومنين هم از ترس فرود آمدن طاق براي عبادت به آنجا نمي‌روندو بنابراين سياحت آن مانعي ندارد و هر كس مي‌تواند آزادانه و بدون اشكال به تماشاي اين خرابه بپردازد.

نقش هنر و معماري اسلامي در مسجد جامع ورامين

مسجد مهم‌ترين فضاي معماري در سر‌زمين‌هاي اسلامي است كه علاوه بر كاركرد ديني و مذهبي و معنوي همواره از نقش اجتماعي سياسي نيز بر‌خوردار بوده است.اهميت نقش ديني و اجتماعي مسجد موجب شده است كه معماران و برخي ديگر از هنرمندان در همه دوره‌هاي تاريخي تلاش خود را در راه خلق فضايي مناسب و شايسته براي نيايش صرف كنند. به همين جهت است كه مساجد هر دوره را مي‌توان نمونه اعلاي معماري و هنر آن دوره به شمار آورد. تقديس مساجد را مي‌توان مهم‌ترين عامل حفظ و بقاي ساختمان مسجد‌هاي تاريخي دانست. ايرانيان پس از گرايش به اسلام فرهنگ مقدس اسلام را با فرهنگ غني ايراني عجين كردند و اين شامل تمامي زمينه‌ها و از جمله معماري است. همان‌طور كه گفته شد تنها چند نمونه مسجد در ايران وجود دارد كه به سبك اولين مسجد اسلامي كه به دست پيامبر اسلام(ص) ساخته شده، بنا شده است و پس از آن معماري ايران در مسيري شروع به حركت كرد كه زاييده آن حركت امروزه در جاي‌جاي ايران به شكل بنا‌هاي عظيم و زيباي مسجد خود‌نمايي مي‌كند.

تاريخچه مسجد جامع ورامين:  

بناي مسجد جامع ورامين در زمان سلطنت سلطان محمد‌ خدا‌بنده آغاز مي‌شود. در اين جا قسمتي از سفرنامه مادام ديولافوا را كه در هنگام بازديد از ورامين در عهد ناصر‌الدين شاه قاجار به رشته تحرير كشيده شده است را نقل مي‌كنيم:«... باري پس از چهار ساعت راهپيمايي و پايمال كردن محصول مزارع و شنيدن نا‌ملايمات از زارعين بام مخروطي شكل و گنبد ميناي مسجدي كه در ميان مزارع سر بر‌آورده بود از دور پديدار شد. اين دهكده ورامين است. كمي بعد به آنجا مي‌رسيديم و در ميان باغ‌ها كه ديوار‌هاي گلي داشتند. داخل شديم. در اين باغ‌ها درختان ميوه از قبيل گيلاس و زرد‌آلو و گوجه و هلو، جنگل انبوهي تشكيل مي‌دادند. خوشبختانه نظر به توصيه‌اي كه دكتر تولوزان به كدخدا نوشته بود ما توانستيم در خانه او فرود آييم. پس از تعارفات معموله و كمي استراحت به تماشاي مسجد جامع ورامين رفتيم. اين بنا در قديم بسيار عالي و با‌شكوه بوده ولي اكنون ويرانه‌اي بيش نيست. مومنين هم از ترس فرود آمدن طاق براي عبادت به آنجا نمي‌روندو بنابراين سياحت آن مانعي ندارد و هر كس مي‌تواند آزادانه و بدون اشكال به تماشاي اين خرابه بپردازد.

•
تاريخ هجرت حضرت محمد (صلّى الله عليه وآله وسلم) از مكه به مدينه كه به‌عنوان مبدأ تاريخ مسلمانان قرار گرفته، مطابق است با ۶۲۲ بعد از ميلاد مسيح. پس از رحلت پيامبر اسلام در سال ۱۱ هجرى قمرى خلفاى راشدين در مركز مدينه رهبرى مسلمانان را به‌دست گرفتند. با قبول خلافت توسط حضرت على (عليه‌السلام) در سال ۳۶ هـ .ق كونه پايتخت قرار گرفت و با شهادت آن حضرت در سال ۴۰ هـ . ق خلافت به معاويه رسيد و پايتخت به دمشق منتقل شد. جانشينن معاويه به‌نام خلفايِ اموى از سال ۴۱ تا ۱۳۲ هـ . ق در مقام خلافت باقى ماندند و سپس خلافت به‌دست عباسيان افتاد كه بغداد پايتخت شد و تا سال ۶۵۶ هـ . ق ادامه يافت و در آن سال بساط خلافت آنها توسط هلاكوخان برچيده شد.
اسلام دين جهان‌گستر قرن‌هاى هفتم و هشتم ميلادى ايران، بين‌النهرين، مصر، شمال آفريقا، اسپانيا، سوريه، هندوستان، چين و برخى ديگر از نواحى خاور دور را تسخير نمود و به زير حكومت وحدت‌بخش خود در آورد.
لفظ اسلام در قرآن كريم به معنى مطلق دين خدا و نيز به معنى دين محمد (صلّى الله عليه وآله وسلم) آمده است. اسلام را بايد هم‌ دين به‌شمار آورد هم نوعى روش زندگى كه توانست اقوام مختلف از نژادهاى گوناگون را گردهم آورد و برابرى و تساوى در بين آنها برقرار سازد. وحدت فرهنگى موردنظر و پيشبرد اسلام، ضرورتاً تا قلمرو خلاقيت‌ هنرى را در بر گرفت.

—