زندگاني امام علي

پس از پرداخت، لينك دانلود فايل براي شما نشان داده مي شود

پرداخت و دانلود

 فهرست

تجلي اوصاف امام علي (ع) در ادب فارسي   ۱
پيش درآمد طرح: مثنوي علي‌نامه   ۲
پيش درآمد:   ۸
علي   ۱۳
زندگي نامه   ۱۵
آرامش دلها   ۱۶
آسمان آفتاب   ۱۶
آسمان لافتي   ۱۷
آسمان عدل پرور   ۱۸
آسمان آفتاب   ۱۹
آفتاب كبريا   ۲۱
آفتاب شرع   ۲۱
آفتاب عالم آسمان   ۲۱
آفتاب فروزان   ۲۲
آگاه اسرار   ۲۲
آمر به معروف   ۲۳
آيت پروردگار   ۲۴
آيت اجدال خدا   ۲۵
آيت فضيلت   ۲۶
آيت محكم   ۲۶
آيت رازگوي قرآن   ۲۶
آيت وحدت   ۲۷
آيينه‌ي جمال توحيد   ۲۷
آيينه‌ي جمال يزدان   ۲۸
آيينه‌ي خدانما   ۲۸
آينه‌ي ذات كردگار   ۲۹
آينه‌ي سكندر   ۲۹
آينه‌ي عبرت   ۳۰
آينه‌ي غيب نما   ۳۰
آيه اكبر   ۳۰
الف   ۳۱
اب الائمه المؤمنين   ۳۱
ابوالحسن   ۳۲
استاد طريقت   ۳۲
اسم اعظم   ۳۴
اصل شجاعت   ۳۴
افتخار عالم و آدم   ۳۵
اكسير اعظم   ۳۵
امام بر حق   ۳۵
امام شيعيان   ۳۷
امام انس و جان   ۳۸
امام انام   ۳۸
امام بردباران   ۳۹
امام هُدي   ۴۰
امام المتقين   ۴۰
امام العارفين   ۴۱
اميرالمؤمنين   ۴۱
امير عاشقان   ۴۵
امير عرب   ۴۵
امير قائد و قائم   ۴۵
امير شوكت   ۴۵
امير دوسرا   ۴۶
امير لوكشف   ۴۶
امير عشق   ۴۶
امير مُلك ولايت   ۴۷
امير يثرب   ۴۷
امير عدوبند   ۴۷
امير دريادل   ۴۸
امير عرش   ۴۸
امير جمله‌ي مردان   ۴۸
انسان كامل   ۴۹
ب   ۵۰
باب علم و دانش   ۵۰
باب نجات   ۵۱
باب شبير و شَبر   ۵۱
باب مجتبي   ۵۲
باعث ايجاد خلق   ۵۲
باب رسالت   ۵۳
بت شكن   ۵۴
بحر كرامت   ۵۵
بحر علوم   ۵۶
بحر حلم   ۵۶
بحر امان   ۵۶
بحر حيا   ۵۷
بدرالدجي   ۵۷
برگزيده خدا   ۵۸
برج مه هل اتي   ۵۸
برادر پيامبر   ۶۰
بسم الله مطلق   ۶۱
بلبل گوياي اسرار   ۶۱
بنده‌ي بي‌نظير   ۶۱
بوتراب   ۶۲
بهترين دارو   ۶۴
پ   ۶۵
پادشاه اتقيا   ۶۵
پادشاه لوكشف   ۶۶
پادشاه ذوالكرم   ۶۶
پادشاه آسمان   ۶۶
پادشاه باوقار   ۶۷
پادشاه لامكان   ۶۷
پادشاه ذوالنعم   ۶۸
پادشاه دين   ۶۸
پادشه ارض و سما   ۶۹
پادشه دادگر   ۶۹
پادشه بنده نواز   ۷۰
پدر امت   ۷۰
پدر عرفان   ۷۱
پدر عالم هستي   ۷۲
پرده گشا   ۷۲
پرورده نور خدا   ۷۲
پيشگام مؤمنان   ۷۳
پيشواي دين   ۷۵
پير استاد   ۷۵
پير مردان   ۷۵
پير مغان   ۷۶
پيشواي خلق   ۷۷
پهلوان عرشه‌ي منبر   ۷۷
ت   ۷۸
تاج دار خيل اعطاء   ۷۸
تاج بخش شهر ياران   ۷۹
تكيه گاه انبيا   ۸۰
تأويل وحي   ۸۱
تكرار آفرينش خدا   ۸۱
ترازوي عدل   ۸۱
ج   ۸۲
جام مصفا   ۸۲
جامع قرآن   ۸۲
جان يزدان   ۸۴
جان جاودان   ۸۵
جان بخش   ۸۵
جان پيمبر   ۸۵
جانشين محمّد (ص)   ۸۶
جمال بي نشان   ۸۹
جلوه ذات خدايي   ۸۹
ح   ۸۹
حافظ قرآن   ۸۹
حافظ احكام دين   ۸۹
حاكم بر حق   ۹۰
حاكم يوم‌الحساب   ۹۰
حامي يتيمان   ۹۰
حامي قرآن   ۹۰
حامي ستمديدگان   ۹۱
حامي دين   ۹۲
حبل‌المتين   ۹۳
حجت عصر   ۹۴
حجت كردگار   ۹۴
حقيقت حق   ۹۵
حصن حصين   ۹۵
حضرت مهر   ۹۵
حلال مشكلات   ۹۶
حيدر   ۹۷
حيدر صفدر   ۱۰۰
حيدر دلال سوار   ۱۰۱
حيدر خيبرگشا   ۱۰۱
حيدر لشكرشكن   ۱۰۲
حيدر كرار   ۱۰۳
خادم دين نبي   ۱۰۴
خاصف‌النعل   ۱۰۴
خاضع مهربان   ۱۰۵
خانه‌زاد خدا   ۱۰۵
خانقاه عشق   ۱۰۵
خازن سبحان   ۱۰۶
خديو ملك هستي   ۱۰۶
خديو عدل و داد   ۱۰۷
خداوند نعمت   ۱۰۸
خسرو دنيا و دين   ۱۰۸
خسرو ملك هُدي   ۱۰۸
خسرو دلدل سوار   ۱۰۹
خسرو يوم الغدير   ۱۰۹
خضر خجسته پي   ۱۱۰
خط امان   ۱۱۱
خواجه قنبر   ۱۱۱
خورشيد حيات   ۱۱۲
خواجه‌ي بر حبين   ۱۱۲
خورشيد صفا   ۱۱۳
خير البريه   ۱۱۳
چراغ وحدت   ۱۱۳
چراغ جان   ۱۱۴
چشمه نور ازلي   ۱۱۴
چشم حق   ۱۱۴
د   ۱۱۴
دافع‌البلايا   ۱۱۴
دائم الذكر   ۱۱۵
در مدينه علم   ۱۱۵
دُر درياي حقيقت   ۱۱۷
دُر درياي فتوت   ۱۱۷
دُر درياي سرمد   ۱۱۸
دُر بحر لافتي   ۱۱۸
دُر شهامت   ۱۱۸
دستگير درماندگان   ۱۱۸
دست خدا   ۱۱۹
درياي بي ساحل   ۱۱۹
درياي وفا   ۱۲۰
درياي كرم   ۱۲۰
دلير ميدان   ۱۲۰
ديباچه مروت   ۱۲۰
ر   ۱۲۰
راز خدا   ۱۲۰
راز خلقت   ۱۲۰
رايت دين   ۱۲۱
رايح آل محمّد   ۱۲۱
رحمت مطلق   ۱۲۱
رمز هستي   ۱۲۱
ركن ايمان   ۱۲۲
روح ايمان   ۱۲۲
روح قرآن   ۱۲۲
روح ولايت   ۱۲۳
روح سخاوت   ۱۲۳
روشنايي بخش   ۱۲۴
رهبر راه حقيقت   ۱۲۴
رهنماي آوارگان   ۱۲۴
رهنماي عالم   ۱۲۴
ز   ۱۲۵
زاده كعبه   ۱۲۵
زاهد زاهد   ۱۲۶
زبده‌ي عالم   ۱۲۷
زبده‌ي حق   ۱۲۷
زوج زهراي بتول   ۱۲۷
س   ۱۲۷
ساقي كوثر   ۱۲۷
ساقي شيرگير   ۱۳۰
سالار اهل ملت   ۱۳۰
سالار دين   ۱۳۱
صحاب رحمت   ۱۳۱
سرّ بي‌همتا   ۱۳۱
سرالله اعظم   ۱۳۱
سرحلقه عارفان   ۱۳۲
سرحلقه اهل تعيين   ۱۳۲
سرلوحه‌ي حقايق   ۱۳۳
سريله ايمان   ۱۳۳
سرور آزادگان   ۱۳۳
سرور روحانيون   ۱۳۳
سرير آراي بزم دل   ۱۳۴
سرو بستان ولايت   ۱۳۴
سرّ خدا   ۱۳۴
سردار اتقيا   ۱۳۵
سرّ انبياء   ۱۳۵
سر غيب الغيب   ۱۳۵
سيد الوصيّن   ۱۳۶
سيد عابدين   ۱۳۶
سفيه الساكين   ۱۳۷
سلطان دين   ۱۳۷
سلطان سرير   ۱۳۷
ش   ۱۳۷
شافع محشر   ۱۳۷
شاه عادل   ۱۳۸
شاه شيراوژن   ۱۳۹
شاه ولايت   ۱۳۹
شاه نجف   ۱۴۱
شاه مردان   ۱۴۲
شاه غديريه   ۱۴۳
شاه لوكشف   ۱۴۴
شاه جهان   ۱۴۴
شاه سرافراز   ۱۴۴
شاه مكه   ۱۴۵
شاه اوليا   ۱۴۵
شاه دين   ۱۴۵
شاه انس و جان   ۱۴۶
شاهكار آفرينش   ۱۴۶
شاهباز فلك   ۱۴۶
شاه اژدر در   ۱۴۶
شاه عرب   ۱۴۷
شاهد كل   ۱۴۷
شفابخش دل ايمان   ۱۴۷
شمع ولايت   ۱۴۷
شير خدا   ۱۴۷
شمس حكيت   ۱۴۸
شمع هدايت   ۱۴۸
شجر طور ولايت   ۱۴۸
شمع جمع   ۱۴۹
شهسوار عرصه امكان   ۱۴۹
شه مشكل‌گشا   ۱۵۰
شه اتقيا   ۱۵۰
شه ملك لافتي   ۱۵۰
شير خدا   ۱۵۱
صاحب تقوي   ۱۵۳
صاحب منبر   ۱۵۳
صاحب تيغ دوسر   ۱۵۴
صاحب جود و سخا   ۱۵۴
صاحب امر   ۱۵۴
صدف اسرار   ۱۵۵
صراط‌المستقيم   ۱۵۵
صفدر غترفكن   ۱۵۵
صفدر مرحب شكن   ۱۵۶
صورتگر مكان   ۱۵۶
صهر نبي   ۱۵۶
ط   ۱۵۷
طبيب حاذق   ۱۵۷
ظ   ۱۵۸
ظلل خدا   ۱۵۸
ع   ۱۵۸
عارف سجاد   ۱۵۸
عاشق پيامبر   ۱۵۹
عاشق حق   ۱۵۹
عالم رباني   ۱۶۰
عالم آراي دين   ۱۶۰
عالم علم لدني   ۱۶۰
عارف مطلق   ۱۶۲
عروه الوثقاي دين   ۱۶۳
عقل دوم   ۱۶۳
علم الله   ۱۶۳
غ   ۱۶۳
غائد غرّالمحجلين   ۱۶۳
غايت مقصود   ۱۶۴
غواص بحر دل   ۱۶۴
غايب اسرار   ۱۶۴
فاتح جنگ جمل   ۱۶۵
ف   ۱۶۷
فاتح خيبر   ۱۶۷
فارس بدر و نهروان   ۱۶۹
فخر آل مصطفي   ۱۷۰
فخر انبياء   ۱۷۰
فصاحت گوي   ۱۷۱
فخر زمين   ۱۷۲
فخر جهان   ۱۷۲
ق   ۱۷۳
قائل قول سلوني   ۱۷۳
قاسم الارزاق   ۱۷۴
قائد غرالمحجلين   ۱۷۴
قاسم فردوس   ۱۷۵
قاتل غتر   ۱۷۵
قاري قرآن   ۱۷۵
قاضي دين   ۱۷۶
قاسم جحيم و جنان   ۱۷۷
قبله روح   ۱۷۷
قبله اهل ولا   ۱۷۸
قبله اهل ادب   ۱۷۸
قبله دلها   ۱۷۸
قبله‌گاه رحمت   ۱۷۸
قبله‌گاه قدسيان   ۱۷۹
قبله‌گاه زمين و زمان   ۱۷۹
قدرت الله   ۱۷۹
قروه‌ي خاندان   ۱۷۹
قرآن ناطق   ۱۸۰
قلزم بحر كرم   ۱۸۱
قطب دين   ۱۸۱
قهرمان خيبر   ۱۸۱
قهرمان غزوه خندق   ۱۸۲
ك   ۱۸۳
كاشف  قرآن   ۱۸۳
كاشف اسرار حق   ۱۸۴
كان جود   ۱۸۴
كان علم   ۱۸۴
كتاب ناطق   ۱۸۵
كدخداي دوسرا   ۱۸۵
كشتي بحر نجات   ۱۸۵
كهف‌الانام   ۱۸۵
كعبه آمال   ۱۸۵
كعبه جان   ۱۸۶
كلام الله ناطق   ۱۸۶
كليد گنج سعادت   ۱۸۷
كوه حلم   ۱۸۷
گ   ۱۸۸
گل توحيد محمّد   ۱۸۸
گل بي‌خار   ۱۸۹
گل گلزار   ۱۸۹
گل كرامت   ۱۸۹
گنج عشق   ۱۹۰
گوهر بحر فضل   ۱۹۰
گوهر مخزن ولايت   ۱۹۰
لوح محفوظ   ۱۹۰
ليل المبيت   ۱۹۱
م   ۱۹۲
ماه يثرب   ۱۹۲
مالك رقاب   ۱۹۲
ماه تابان   ۱۹۳
مبدأ خلقت   ۱۹۳
محرم اسرار   ۱۹۴
محور هفت آسمان   ۱۹۵
محبوب رب‌العالمين   ۱۹۵
محبوب پيامبر   ۱۹۶
سجود ملائك   ۱۹۶
هجري عدل   ۱۹۷
مخزن علوم   ۱۹۸
مخصوص نص هل اتي   ۱۹۹
مرد دين   ۲۰۰
مرد اخلاص   ۲۰۰
مرزبان فلك   ۲۰۱
مرآت قرآن   ۲۰۱
مرشد جبرئيل   ۲۰۱
مرآت خدا   ۲۰۱
مرد عابد   ۲۰۱
مرد زاهد   ۲۰۲
مشرق انوار قدسي   ۲۰۳
مفخر كان كرامت   ۲۰۳
مفخر زمان   ۲۰۳
مفّر قرآن   ۲۰۳
مظهر كل عجايب   ۲۰۴
مظهر قدرت حق   ۲۰۵
مظهر اسرار حق   ۲۰۵
مظهر عدل   ۲۰۵
مظلوميت علي   ۲۰۶
مصلح دين   ۲۰۷
مظهر فضيلت   ۲۰۷
معيار حكومت اسلامي   ۲۰۸
مظهر اوصاف خدا   ۲۰۹
منادي حق   ۲۰۹
مه هدايت   ۲۰۹
مه سپهر امامت   ۲۱۰
مهبط روح‌الامين   ۲۱۰
مولاي درويشان   ۲۱۰
مولي‌الموحدين   ۲۱۰
ن   ۲۱۱
ناطق قرآن   ۲۱۱
ناشر احكام نبي   ۲۱۱
نايب مناب   ۲۱۱
ناظم يوم‌الورود   ۲۱۱
نسخه‌ي اسرار وحدت   ۲۱۲
نقطه عشق   ۲۱۲
نقطه بسم الله   ۲۱۲
نقطه‌ي ام‌الكتاب   ۲۱۲
نقطه اولي   ۲۱۲
نص نبي   ۲۱۳
نفس اول   ۲۱۳
نفس مصطفي   ۲۱۳
نور ولايت   ۲۱۴
نور امامت   ۲۱۴
نور حقيقت   ۲۱۵
نشانه حق   ۲۱۵
نور خدا   ۲۱۵
نور چشم پيمبر   ۲۱۶
نور پيامبر   ۲۱۶
و   ۲۱۷
وارث پيامبر   ۲۱۷
واقف اسرار   ۲۱۸
وجه الله   ۲۱۸
وحي پيمبر   ۲۱۹
ولد كعبه   ۲۱۹
ولي مطلق   ۲۲۰
هادي گمگشتگان   ۲۲۱
هادي دين   ۲۲۱
همسر زهرا   ۲۲۱
هماي رحمت   ۲۲۲
همدم چاه   ۲۲۳
ياور يتيمان   ۲۲۳
يار پيمبر   ۲۲۴
يار ايمان   ۲۲۵
يعسوب دين   ۲۲۵
يداله   ۲۲۶
فهرست آيات و احاديث   ۲۲۷
فهرست منابع و مآخذ   ۲۳۱

فهرست منابع و مآخذ

۱٫ آفتاب لايزال، توانا، امير، نشر ميعاد، چاپ اول ۱۳۸۰ .

۲٫ امام اميرالمؤمنين از ديدگاه خلفا، فقيه ايماني، مهدي، نشر عطر عترت، چاپ چهارم ۱۳۸۰٫

۳٫ از زلال زمزم غدير، موحد ابطحي، سيد علي، نشر مدرسه الامام مهدي ۱۳۸۰٫

۴٫ امام علي پيشواي صديقين، مدرسي، آيت ا… محمد تقي، مترجم حسن خاكرند، نشر محبان الحسين، ج پنجم ۱۳۸۴٫

۵٫ بحارالانوار، مجلسي، محمد باقر، دارالكتب اسلامي.

۶٫ تجلي اوصاف اميرالمؤمنين، طالشي، يدالله، نشر اميركبير ۱۳۸۲٫

۷٫ تجلي امامت، ناظم زاده قمي، نشر دفتر تبليغات اسلامي، چاپ چهارم ۱۳۷۸٫

۸ . جلوه‌ي ولايت، انصاري، عذرا، نشر دفتر تبليغات اسلامي، چاپ اول ۱۳۷۶٫

۹٫ حيله الاوليا و طبقات الاصفيا، اصفهاني، ابونعيم، نشر دارالكتب العلميه بيروت، ۱۴۰۹ هـ.ق.

در پرتو ولايت، مصباح يزدي، محمد تقي، نشر موسسه‌ي آموزشي و پژوهشي امام خميني ۱۳۸۳٫

۱۰٫ در سايه‌ي آفتاب، التسري، محمد تقي، چاپ اول ۱۳۸۳٫

۱۱٫ دانشنامه‌ي امام علي، رشاد، علي اكبر، پژوهشگاه فرهنگ و انديشه‌ي اسلاي، چ اول ۱۳۸۰ .

۱۲٫ دمي با غدير، جمعي از نويسندگان لبنان، نشر حضور، چاپ اول ۱۳۸۱٫

۱۳ . زندگاني چهارده معصوم، عمادزاده، حسين، نشر طلوع، چاپ اول ۱۳۷۳٫

۱۴٫ زندگاني چهارده معصوم، مدرسي، آيت ا… محمدتقي، نشر محبان الحسين، چاپ سوم ۱۳۸۰٫

۱۵٫ زندگاني اميرالمؤمنين، رسولي محلاتي، سيد هاشم، نشر دفتر فرهنگ اسلامي، چاپ دوازدهم ۱۳۸۳٫

۱۶٫ زندگاني امام علي، جمعي از نويسندگان لبنان، ترجمه حميدرضا كفاش، نشر عابد ۱۳۷۹٫

۱۷٫ سياست‌نامه امام علي، محمدي ري شهري، سازمان چاپ و نشر، چاپ دوم ۱۳۸۱٫

۱۸٫ سيري در تاريخ معصومين، طالب شهرستاني، محمد اسماعيل، نشر.

۱۹٫ سيري در زندگي حضرت علي (ع) ، سيد محمد صالحي، نشر معيار علم، چاپ دهم ۱۳۸۵٫

۲۰٫ سيماي پرفروغ، ناظرزاده قمي، سيد اصغر، نشر دفتر تبليغات اسلامي، ۱۳۷۹٫

۲۱٫ شرح نهج البلاغه، ابن ابي الحديد، دار احياء الكتب العربيه، ۱۳۷۸ هـ.ق

۲۲٫ شرح نهج البلاغه، هاشمي، ميرزا حبيب، مكتب الاسلاميه، ۱۳۴۸ هـ. ش

۲۳٫ علي شاهكار خلقت، پيشگاهي شبستري، عباسعلي، نشر اعرابي ۱۳۷۹و

۲۴٫ علي از زبان علي، شهيدي، سيد جعفر، دفتر نشر فرهنگ اسلامي، چاپ سيزدهم ۱۳۷۹٫

۲۵٫ علي اسوي تقوي و عدالت، احمدي بيرجندي، احمد، نشر اسوه، چاپ اول ۱۳۷۶٫

۲۶٫ علي از زبان استاد مطهري، نشر سلسله، چاپ دوم ۱۳۷۹٫

۲۷٫ علي آيينه‌ي عرفان، ناظم زاده‌ي قمي، سيد اصغر، نشر دفتر تبليغات اسلامي، چاپ چهارم ۱۳۷۹٫

۲۸٫ علي (ع) (تاريخ تحليلي نيم قرن اول اسلام)، جعفري، سيد محمد مهدي، چاپ نشر شركت سهامي، چاپ هشتم ۱۳۷۶٫

۲۹٫ قصص اميرالمؤمنين، خلف زاده، احمد، نشري مهدي يار، چاپ سوم ۱۳۷۹٫

۳۰٫ فرزند قبله‌، ذوالقدر، عنايت الله، نشر ميراث ماندگار، چاپ اول ۱۳۸۴٫

۳۱٫ صدوده داستان از زندگي علي، عليان نژادي، ابوالقاسم، نشر آل طه، چاپ اول ۱۳۸۰٫

۳۲٫ كليات منتهي الآمال، قمي، شيخ عباس، نشر بهزاد، چاپ اول ۱۳۷۷٫

۳۳٫ مولود كعبه، اردوباري، شيخ محمد علي، نشر رسالت، چاپ اول ۱۳۷۹٫

۳۴٫ مناقب ابن شهر آشوب، شهر آشوب مازندراني، ابوجعفر، نشر مصطفوي .

۳۵٫ نشانه‌هاي روشن، نصرالهي، احمد، نشر سازمان تبليغات اسلامي، چاپ دوم ۱۳۸۰٫

۳۶٫ نشريه‌ي بينات (ويژه‌نامه‌ي امام علي (ع))، سال هفتم شماره ۴٫

پيش درآمد:

در بين اقسام هنر، هنر شعر در تمام زمينه‌هاي خود آگنده از مضامين نغز و لطيفي در تجلي انديشه‌هاي مختلف بشري است. به خصوص در تجلي انديشه‌هاي ديني و مذهبي، اسلامي و قرآني. اين انديشه‌ها در وجود شاعران متعهدي كه به مدح و منقبت اهل بيت نبوت و ولايت زبان گشوده اند، آثار ارزشمند و ماندگاري از خود به يادگار گذاشته اند كه در اين آثار لطافت‌هاي روح بشري، منزلت انسان، سير و سلوك، عشق و عرفان و … موج مي زند.

از افتخارات ادبيات خصوصاً نظم (شعر) تجلي، انديشه، افكار، رفتار، حوادث، حماسه و انقلاب حضرت علي ۷ است كه بدون شك و ترديد بايد گفت حضرت علي ۷ به ادبيات نوعي روح معنوي داده است، چرا كه هر جا صحبت از ادبيات حماسي و انقلابي است، بيش و كم نام حضرت علي ۷ هم مي باشد. شاعران براي كوبيدن فساد و ستم، ريا و توجه به عدالت، مردانگي، شجاعت و ايمان از روح و مرام و مسلك باشكوه و انقلابي حضرت علي ۷الهام مي‌گيرند.

حضرت علي ۷با ايمان به وفاداري، عدالت، قضاوت، شجاعت، بردباري، تواضع، علم، زهد، تقوا، فضيلت، طريقت، شهادت، كرامت و … چنان تأثيري در ادبيات گذاشته كه ديوان كمتر شاعر متعهد شيعي را مي توان از آغاز ادب فارسي تاكنون سراغ گرفت كه غزل، قصيده، دوبيتي، رباعي و مثنوي و … مزين به اين اوصاف نباشد. راستي رمز و راز اين عظمت را بايد در چه چيزي جست؟ در يك چيز و آن اين كه علي ۷ حقيقت است و بس.

شرح مناقب بيان، مدايح، مصائب، مراثي و بيان سرگذشت، و تجلي اوصاف از خميرهاي اصلي شعر مذهبي و اعتقادي مي باشند. بر شمردن خصلت‌هاي نيك و هنر ائمه دين از همان ابتدا به وسيله‌ي مناقب جوانان از جايگاه گسترده‌اي در ادب فارسي برخوردار بوده است و ذبيح الله صفا در اين زمينه مي نويسد: «منقبت عمو ستايش اهل دين از ديرباز در بين شعراي شيعه مذهب و ديگران معمول بوده است، زيرا آنان براي تبليغ عقايد خويش شيوه‌هايي اختيار مي كردند كه علاوه بر نتيجه‌ي نهايي به حفظ مدايح و مناقب هم كمك شاياني مي كردند و يكي از راههايي كه اهل شيعه پس از كسب قدرت براي نشر مذهب خود انتخاب كرده بودند، استفاده از مناقب بوده است.»[۱]

نتيجه سخن اينكه جزيي‌ترين تا كلي‌ترين هنر پيشوايان ديني چه به صورت مستقيم و يا غيرمستقيم جهت بهره‌هاي مختلف در انديشه و زبان شعرا، گذشته و بيان شده است. علت گسترش اين مسأله:

۱٫ شناخت سرايندگان از حقيقت و جوهر دين.

۲٫ شناخت رسالت و پيام دين.

۳٫ شناخت شخصيتي و حقيقي پيام آوران دين

اين نوع شناخت سبب مي شد كه نور ايمان بر دل و جانان شعرا تعادل و در نتيجه‌ي آن ارادت خالصانه اي به دست آورند، يقيناً اگر چنين شناختي حاصل نمي شد، هيچ وقت امكان نداشت شعرا بتوانند به اين زيبايي و پرمحتوايي حقيقت و جوهره قلبي و اعتقادي خويش بروز دهند.

با تأمل در چنين اشعاري مي بينيم كه:

۱٫ از نظر تركيب و بافت سخن بسيار قوي مي باشند.

۲٫ از نظر بلاغت و ديوايي در اوج و بسيار تأثيرگزار هستند.

۳٫ از نظر معاني، تعبيرات بسيار نغز و لطيف هستند.

بنابراين با توجه به موارد فوق نيجه سخن اين مي شود كه هدف شعرا از پرداختن به چنين انديشه‌هايي فقط مدح محض جهت تخليه‌ي احساس درون به معناي متعارف نمي باشد، بلكه هدف علاوه بر آن ها احياي حقايق دين و زنده كردن جان‌ها و جاري ساختن خون حماسي در رگهاي عاشقان، عارفان و بيدار دلان است.

بعد از آشنايي ايرانيان ـ بخصوص شعراـ با فرهنگ اسلامي و قرآني ـ از قرن پنجم هجري و پرداختن به اوصاف شخصيت هاي مذهبي دوشاش ديگر مسائل مربوط به آنها از جمله به تجلي مصائب، مراثي، تاريخ زندگي، حوادث و … در قالب هاي مختلف شغر گاه با فشرده و موجز كردن اشارات به صورت اضافه‌هاي تشبيهي و يا سمبليك به صورت مضاف و مضاف‌اليه و گاه پرداختن به كل مسائل متجلي مي گردد.

بازتاب اين گونه مسائل در سبك خراساني يعني در دوره‌هاي: طاهريان، صفاريان، سامانيان و غزنويان نسبت به دوره‌هاي بعدي چندان وسيع نيست، اما خالي كم نمي باشد، در آثار شعرايي چون: رودكي، شهيد بلخي، دقيقي، كسايي مروزي، فردوسي، فرخي و … رگه هاي انديشه هاي مذهبي و عرفاني به صورت تعليمي بيان مي گردد. براي نمونه از اشعار منسوب به رودكي ابياتي هست كه تلميح دارد به بوي پيراهن يوسف و بينايي يعقوب:

نگار نيا شنيدستم كه گاه راحت و محنت

سر پيراهن سلب بوده است يوسف را به عمر اندر

يكي از كيد شد پرخون، دوم شد چاك از تهمت

سوم يعقوب را از بوش روشن گشت چشم تر

رُخم ماند بدان اول، دلم ماند بدان شاني

نصيب من شود در وصل آن پيراهن ديگر[۲]

اما در دوره‌ي عراقي از قرن ششم به بعد، تأثير علوم اسلامي در رواج شعر و شيوع عرفان و تأمين خانقاها تحول بزرگي در ادبيات ديني ايجاد كرد؛ در اين دوره كثرت شگفتي برانگيز مفاهيم و مصاديق مذهبي و همچنين استناد به آيات و مفاهيم قرآني در اكثر آثار شاعران امري معمول بود؛ چرا كه شاعران و نويسندگان در تمام شئون زندگي خود به  كتاب خدا و رسالت نبوي استناد مي‌جستند و در مسير حركت به سوي الله از اين منابع به خوبي استفاده مي‌كردند. اين امر ناشي از معلومات و آشنايي با معارف و مصاديق اسلامي است. چه زيبا سرود مولوي در مدح مولاي متقيان:

تا صورت و پيوند جهان بود علي بود

تا نقش زمين بود و زمان بود علي بود

آن قلعه گشايي كه در قلعه خيبر

بركند به يك حمله و بگشود علي بود

آن گرد سرافراز كه اندر ره اسلام

تا كار نشد راست، نياسود علي بود

آن شير دلاور كه براي طمع نفس

بر خوان جهان پنجه نيالود علي بود

اين كفر نباشد سخن كفر نه ايست

تا هست علي باشد و تا بود علي بود[۳]

تجلي اين گونه مسائل در دوره هاي بعدي تا امروز در آثار شاعران به اشكال مختلف ديده مي شود، البته در اين دوره ها با شدت و ضعف همراه مي‌باشد، به طور مثال در دوره صفويه بعد از اينكه شاه اسماعيل صفوي مذهب شيعه اثني عشري را مذهب رسمي قرار داد مصاديق و مسائل مذهبي گسترش خاصي پيدا كرد و شاعران در آثار خود بسياري از عقايد اسلامي و قرآني را باور ساختند.

بنابراين نظم حماسه‌هاي ديني و مذهبي در بيان مناقب به ستايش يكي از مايه‌هاي اصلي شعر فارسي بوده و مي باشد.

علي

اينكه نام آن حضرت از اعلي آمده است كه از نام‌هاي خدا مي باشد، روايت زياد است:

روايت اول: فاطمه بنت اسد گويد: چون خواستم از كعبه بيرون آيم هاتفي ندا داد: «يا فاطمه سميّه علياً فهو عليٌ[۴]، اي فاطمه نام اين مولود را علي بگذار كه خدا مي فرمايد:

«من نام او را از نام خود جدا كردم و به ادب خود ادب آموختم و بر مشكلات علم خويش او را واقف ساختم.

روايت دوم: اين شهر آشوب در كتاب مناقب مي نويسد: چون علي ۷ به دنيا آمد ابوطالب دست فاطمه را در حالي كه علي در نعلش بود گرفت و به سوي وادي ابطح بيرون آمد و گفت: پروردگارا، اي خداي شب و ماه تابناك از فرمان مسلم و حكم قطعي خود براي ما در مورد نام اين نوزاد پسر آنچه را مي پسندي بيان فرما. گويد در اين وقت چيزي همچون پاره‌اي ابر از زمين برخاست و به سينه‌ي ابوطالب چسبيد، ديد لوح سبزي است كه در آن نوشته بود: شما به فرزندي پارك مخصوص گشته ‌ايد و نام او از جايگاهي بلند انتخاب گشته و آن نام علي است كه نام اعلي جدا گرديده است.

علي ۷ در ماه رجب سال ۳۵ ميلاد محمّدي متولد شد از فاطمه بنت اسد مادر و از عمران مكني به ابوطالب و ملقب به شيخ بطحا. ۶۳ سال و ۲ ماه و ۷ روز عمر كرد و در ۲۱ رمضان سال چهلم هجرت به شهادت رسيد. ۳۲ سال در مكتب نبوب فيض برد.

در كتب اخبار بيش از هزار نام براي علي ۷ نوشته اند كه مشهورترين آنها علي است و اين نامي است كه شناسنامه آن از عرش آمده است:

در معناي علي ۷ جمعي گفته اند: اين نام به عنوان (علم) تا زمان آن حضرت سابقه نداشت و كسي فرزندش را به اين نام نام گذاري ننموده بود.[۵]

زندگي نامه

نام: علي ۷

پدر: ابوطالب

مادر: فاطمه بنت اسد

شهرت: امير مؤمنان

كنيه: ابوالحسن

لقب: مرتضي

زمان و محل تولد: سيزدهم رجب، ده سال قبل از بعثت در درون كعبه

مدت امامت: ۳۰ سال

دوران خلافت: ۳۶ تا ۴۰ هـ.ق.

زمان و محل شهادت: ۱۹ رمضان ضربت خورد و ۲۱ رمضان در سن ۶۳ سالگي در كوفه به شهادت رسيد.

مرقد شريف: نجف اشرف

دوران عمر: دوران كودكي (ده سال اول)

دوران ملازمت با پيامبر (حدود ۲۳ سال)

دوران كنارگيري از خلافت‌ (حدود ۲۵ سال)

دوران خلافت: (۴ سال و ۹ ماه)

آ

آرامش دلها

علي حلال مشكل‌ها، علي آرامش دل‌ها

كند تا مشكلم آسان علي گويم، علي جويم

صفات ا… جمالي

* الّا بذكر الله تَطمئن القلوب[۶]: مگر نه اين است كه نام حضرت علي ۷ از اعلي، از اسماء الله است؛ مگر نه اين است كه علي ۷ پرورده‌ي مكتب نبوي است؛ مگر نه اين است كه علي ۷همدم و ياور مظلومان است؛ مگر نه اين است كه علي ۷مظهر عدالت و امامت است، بنابراين به ياد علي ۷بودن، همراه علي ۷بودن، يار علي ۷بودن مايه آرامش دلهاي عاشقان مي باشد.

آسمان آفتاب

لطف حقي، نور رحمت در دلت جا يافته

آسمان آفتابي، آفتابي در دلت پيدا شده

سلمان ساوجي

آسمان مظهر بزرگي و عظمت است و آفتاب مظهر درخشندگي و زيبايي. بنابراين شاعر علي ۷ در بيت فوق مشبه به قرار داده كه وجه شبه آن بزرگي و درخشندگي است.

آسمان لافتي

اي علي! اي آسمان لافتي، بحر نجا

عشق تو در اين فلك غوغا و محشر كرده است

نامعلوم

مصداق اين وصف در غزوه اُحد مي باشد. وقتي پيامبر (ص) و سربازانش براي مقابله با دشمن به سوي كوه اُحُد حركت كردند و به آنجا رسيدند، پيامبر (ص) عده اي را مأمور كرد كه از گردنه اُحد پاسداري كنند و به هيچ عنوان حتي در صورت پيروزي سپاه اسلام آنجا را ترك نكنند. جنگ آغاز شد و سپاه اسلام پيروز گرديد، وقتي سپاهيان وارد ميدان شدند جهت جمع‌آوري غنايم، علي‌رغم دستور پيامبر (ص) آن عده اي كه در گردنه بودند، وارد ميدان شدند كه ناگهان دشمن از فرصت استفاده كرد و از پشت به سربازان اسلام حمله‌ور شد. در آن زمان وقتي دوباره آتش جنگ شعله ور شد، سپاه دشمن به دروغ اعلام كردند كه پيامبر (ص) كشته شد و همين امر سبب شد گروهي از مسلمين فرار كنند. وقتي دشمن فرصت را مناسب ديدند به پيامبر (ص) حمله ور شدند. حضرت علي ۷ كه در كنار پيامبر (ص) بود. از پيامبر دفاع مي كرد و پروانه‌وار اطراف رسول خدا (ص) مي گشت و از او محافظت مي نمود. در اين جنگ حضرت علي ۷ آن قدر با كفّار جنگيد و آن قدر با شمشيرش به دشمن ضربه زد تا اينكه شمشيرش شكست و پيامبر (ص) وقتي وضع را بدين گونه ديد شمشير خود را ذوالفقار نام داشت، آن را به حضرت علي ۷ داد و با آن حضرت به مقابله پرداخت. در همين زمان بود كه جبرئيل در زمين و آسمان ندا كرد: «لا فتي الّا علي لا سَيف اِلّا ذوالفقار». جوانمردي چون علي ۷نيست و شمشيري چون ذوالفقارش.

آسمان عدل پرور

خصم جهل و بت پرستي، ضد بيداد و فساد

آسمان عدل پرور يا اميرالمؤمنين

حبيب الله خبّاز

رسول خدا (ص) درباره عدل علي ۷ مي فرمودند: «كفّي و كفُّ عليّ في العدلِ سواءٌ و يدي عليّ بن ابي طالبٍ في العدل سواءُ » دست من و علي بن ابي‌طالب در اجراي عدالت يكسان سات. سپس فرمودند: «با وفاترين شما در تعهدات الهي نسبت به رعيت و در تقسيم اموال و بالاترين شما در نزد پروردگار علي ۷ است.[۷]

علي ۷قانون فطرت است؛ منبع فياضي است كه تمامي ندارد وي شخصي است كه پيش از عمر خود به دنيا آمد. سراسر وجود ۷، تاريخ، سيرت، خلق و خوي، و عدل … او درس است و بس.

«علي ۷ پيش از آنكه امام عادل براي ديگران باشد و درباره ديگران به عدل رفتار كند، خود شخصاً موجودي متعادل و متوازن بود، آنقدر بزرگ بودند كه روزها چشم انسانها مواسات و از خود گذشتگيهاي او را مي‌ديد.

آسمان آفتاب

لطف حقي، نور رحمت، در دلت جا يافته

آسمان آفتابي، نور عزت در دلت پيدا شده

سلمان ساوجي

آسمان همان فضاي لايتناهي كه مظهر عظمت و بزرگي است و‌ آفتاب در شعر و ادب فارسي مظهر درخشندگي و زيبايي. اين دو صفت يعني بزرگي و درخشندگي از اوصاف بارز و آشكاري است كه در تمام زندگي مولا اميرالمؤمنين مورد اقرار همه كس حتي دشمن اوست. پيغمبر (ص) و علي ۷

از يك نور عظيم و زيبا خلق شدند.

حسين بن علي ۷ فرمودند: از جدّم رسول الله شنيدم كه فرمود: در شب معراج در عرش الهي فرشته‌اي ديدم كه در دستش شمشيري از نور همانند ذوالفقار علي ۷ بود. فرشتگان آسماني هر وقت مشتاق ديدار علي ۷ مي‌شدند به آن فرشته نگاه مي كردند. به پيشگاه پروردگار عرض كردم، پروردگارا اين برادرم علي‌بن‌ابي‌طالب و پسر عم من است؟ خداوند تبارك و تعالي فرمود: اي محمّد! اين فرشته را شبيه علي ۷ خلق كردم تا مرا عبادت كند و آنچه تا روز قيامت حسنه و تسبيح و تقديس من مي نمايد ثوابش متعلق به علي‌بن‌ابي‌طالب است.[۸] عظمت علي ۷ ، صفا و درخشندگي علي ۷  آنقدر زياد است، چه از زبان قرآن، چه از زبان پيامبر (ص) و ائمه و بزرگان كه حدّي براي آن وجود ندارد.

در كتاب احقاق الحق نوشته علامه عبدالله حنفي آمده است كه: ابي هريره روايت كرد و گفت: روزي نزد رسول خدا نشسته بوديم كه علي ۷ وارد شد و رسول خدا (ص) گفت: برادر و عموزاده‌ام خوش آمد و من و  او از يك نورآفريده شده‌ايم.[۹]

و علامه گنجي در كتاب كفايه الطالب مي نويسد: ابن عباس از رسول خدا (ص) روايت كرد كه فرمود: خداوند چهل هزار سال پيش از آنكه دنيا را بيافريند، عمودي از نور آفريد و او را در برابر عرش خود قرار داد تا چون آغاز بعثت من شد، آن را دو نيم كرد از نصف آن پيغمبر شما را آفريد و نيم ديگر علي‌بن‌ابي‌طالب است.[۱۰]

آفتاب كبريا

آفتاب كبريايي، دُر بحر لافتي

فخر آل مصطفي مخصوص نص هل اتي

سلمان ساوجي

آفتاب شرع

آفتاب شرع و مهر دين و سلطان امم

مِهر پاك مصطفي يعني اميرالمؤمنين

آصف تهراني

آفتاب عالم آسمان

آفتاب عالم اسلام و خورشيد صفا

نور يزدان، روشنايي بخش بر ليل و نهار

امين ميرهادي

آفتاب فروزان

شمع جمع است چو در گوشه‌ي محراب دعاست

آفتابيست فروزنده چو در پيش صف است

بابا فغاني

آگاه اسرار

تو اي آگاه از اسرار علي جانم، علي جان

سروجانم فداي تو علي جانم، علي جانم

نامعلوم

- حضرت علي ۷ خبر داد كه ابن‌ملجم فرق من را با تيغ مي شكافد و محاسنم را از خون سرم خضاب خواهد كرد.[۱۱]

- اميرالمؤمنين از شهادت امام حسن ۷ به زهر و شهادت امام حسين ۷ خبر داده بود.[۱۲]

- اميرالمؤمنين از خوارج و نهروان و عبور نكردن ايشان از نهر و كشته شدنشان، شهادت ميثم تمار، قنبر، كميل و حجر بن عدّي خبر داده بود.[۱۳]

- حضرت علي ۷ خبر داده بود از وقوع فتنه‌ها در كوفه و كشته شدن سركردگان ظلم و چنين هم شد كه وي خبر داده بود وقتي كه زيادبن‌ابيه و يوسف‌بن‌عمر و ديگران در كوفه بناي لقدي و ظلم نهادند به هلاكت رسيدند و همچنين خبر داده بود مردم را از عرض كردن معاويه بر ايشان سب و دشنام دادن وي را.[۱۴]

خبري غيبي حضرت علي ۷ درباره كشف راز مجدي كه با هر بار ساختن خراب مي شد، خبر غيبي حضرت مانع از ازدواج پسر و مادر، خبر غيبي درباره احوالات جوان مقدسي در سفر حج، خبر غيبي از كردار دشمنان، خبر غيبي از مقدار صحيح دينارها، خبر غيبي حضرت درباره پرچم دار كفر يعني حبيب بن حمار، خبر غيبي حضرت بر هلاكت لشكر نهروان، هلاكت معاويه و … بيانگر آگاهي و ارتباط آن حضرت با عالم غيب مي باشد و بس.

آمر به معروف

علي آمر به معروف است، علي مردان مردان است

علي ناهي ز منكر هست علي مردان مردان است

نامعلوم

از نگاه سيره علمي و ملي اميرالمؤمنين يكي از عوامل اصلي تداوم حكومت اسلامي، امر به معروف و نهي از منكر است، چونكه اقامه‌ي تمامي ارزشهاي اسلامي و اشاني ارتباط مستقيم با اين فرضيه‌ي الهي دارد؛ از نگاهي اگر اين فريضه فراموش گردد، حكومت اسلامي و محمّدي با شكست روبرو خواهد شد. در اشارات پيامبر (ص) و حضرت علي ۷ و ديگر ائمه سفارش و تأكيد به اين مسئله بسيار آمده است. حضرت امير در آخرين لحظات زندگاني پربركت خود در وصيت نامه‌اش مي گويد: «لا تتركوا لِامر