حديث محبت در ادب فارسي

پس از پرداخت، لينك دانلود فايل براي شما نشان داده مي شود

پرداخت و دانلود

فهرست

پيشگفتار…ا-ب
مقدمه……ب-ج
چكيدهج-د
فصل اول: كليات تحقيق
۱-۱    مقدمه .۱
۱-۲    بيان مسئله..۲
۱-۳    اهداف تحقيق…..۲
۱-۴    اهميت تحقيق….۲
۱-۵    سئوالات تحقيق….۳-۲
۱-۶    فرضيه ها…۳
۱-۷    كليد واژه ها..۴-۳
فصل دوم: پيشينه تحقيق
۲-۱  مقدمه..۵
۲-۲  تاريخچه موضوع… ۷-۶
۲-۳  پيشينه نظري….۸-۷
۲-۴ پيشينه عملي(نقد كتاب)…۹
۲-۵ ضرورت تحقيق.۹
فصل سوم: روش تحقيق
۳-۱  مقدمه…..۱۰
۳-۲  روش هاي مورد استفاده در تحقيق..۱۱
۳-۳  فنون گردآوري اطلاعات و توضيح آن ها۱۲
۳-۴  جمع آوري داده ها…۱۲
۳-۵  تجزيه و تحليل داده ها..۱۳
فصل چهارم: يافته هاي تحقيق
۴-۱ مقدمه……۱۴
۴-۲ قرآن كتاب آسماني ما….۱۵
۴-۳ تعريف ادبيات….. ۱۵
فرضيه ۱: ادبيات فارسي از كلام قرآن بهره هاي فراواني گرفته است……۱۷-۱۶
۴-۴ تاثيرات دين اسلام در عرصه ي ادبيات..۱۹-۱۷
۵-۴ صبر و شكيبايي قرآن در نظم شاعران….۲۰-۱۹
۶-۴ حديث چيست…..۲۱-۱۰
۴- ۶-۱-حديث محبت در ادب فارسي……۲۵-۲۱
فرضيه ۲: برخي از شعراي متقدم در آيات و احاديث در شعر خود بهره گرفته اند…… ۳۵-۲۷
فرضيه ۳: ميزان استفاده حافظ از احاديث و قرآن در اشعارش زياد بوده است۴۲-۳۶
فرضيه ۴: مولوي داستان يوسف را در اشعار خود بررسي كرده است.۵۹-۴۳
فرضيه ۵: سنايي در اشعار خود به تصوير پردازي قرآني پرداخته است….۶۶-۶۰
فرضيه ۶: شهريار دراشعار خود از نهچ البلاغه بهره برده است…..۹۸-۶۷
فصل پنجم: بحث و نتيجه گيري
۵- ۱مقدمه…۱۲۸
۵-۲ بحث و نتيجه گيري.. ۱۳۰-۱۲۹
۵-۳ مشكلات تحقيق…..۱۳۰
۵-۴- پيشنهادات تحقيق……۱۳۱
فهرست منابع و مآخذ…۱۳۳-۱۳۲
پيوست

فهرست منابع و مآخذ:

۱-     پور خالقي ********رودي، مهدخت (۱۳۷۱). فرهنگ قصه هاي پيامبران (تجلي شاعرانه اشارات داستاني در مثنوي، مشهد: (انتشارات آستان قدس) چاپ اول.

۲-     حداد، حسين(۱۳۷۹). هفت شهر عشق، تهران:( موسسه انتشارات قليايي) چاپ دوم.

۳-     حسين، تلمذ(۱۳۷۸) . مرآت مثنوي ، تهران: (نشر گفتار) چاپ اول.

۴-      حلبي، علي اصغر( ۱۳۶۹). تأثير قرآن و حديث در ادب فارسي، تهران: (انتشارات دانشگاه پيام نور).

۵-     دشتي، علي (۱۳۷۵). ديوان كامل شمس تبريزي،( انتشارات جاويدان) چاپ دوازدهم.

۶- راستگو، سيد محمد(۱۳۷۹). تجلي قرآن در شعر و ادب پارسي(نشريه بشارت)- قسمت پانزدهم.

 ۷- راستگو، سيدمحمد( ۱۳۸۰) تجلي قرآن در اشعار حافظ، (نشريه بشارت).

۸- راشد محصل، محمد رضا(۱۳۸۰). پرتوهايي از قرآن و حديث در ادب فارسي ، مشهد: ( به نشر، انتشارات آستان قدس).

 ۹- شيرازي، مكارم (۱۳۷۶). تفسير نمونه جلد ۱۹(انتشارات دارالكتب الاسلاميه).

۱۰- صفا، ذبيح الله(۱۳۷۶). گنجينه سخن۱،۲،۳،( انتشارات فردوسي) چاپ ششم.

۱۱- عباس نژاد، محسن (۱۳۸۵). قرآن، ادب و هنر، مشهد: (مدرسه انشاراتي بنياد پژوهش هاي قرآني حوزه و دانشگاه) چاپ اول.

۱۲- گنجوي، نظامي (۱۳۷۷). كليات خمسه حكيم نظامي گنجوي، تهران: (انتشارات اميركبير) چاپ هفتم.

۱۳- محمودي ، ثابت(سهيل) (۱۳۸۰). هنر بزرگ ادبيات ديني فرم گرايي براساس قرآن(نشريه گلستان قرآن).

۱۴- معين، محمد(۱۳۷۵) . فرهنگ فارسي معين جلد ۱ و ۲، تهران: (انتشارات امير كبير).

۱۵- تاريخ و ادبيات ايران و جهان سال دوم آموزش متوسطه (۱۳۸۳). تهران: (شركت چاپ كتب درسي ايران).

۱-۱  مقدمه

 اين تحقيق توسط دانش آموزاني گردآوري شده كه در اول راه توكل بر خدا و تشويق اساتيد فرزانه و پشتكار را سرلوحه  كار خود قرار دادند. در اين فصل شما را از هدف و اهميت  تحقيقمان آگاه خواهيم كرد و در آخر اين كه، اركان اساسي تحقيقمان را توضيح خواهيم داد تا ابهامات برطرف شود و با ديدي بازتر تحقيق را دنبال كنيم.

1-2- بيان مسئله

 براي آشنايي با تأثيراتي كه قرآن و احاديث در ادبيات فارسي برجاي گذاشته اند، لازم است معروف ترين و متداول ترين نام كتاب خدا كه قرآن است را بشناسيم و آن را تلاوت كنيم و با تأثيراتي كه آيات و احاديث به صورت هاي مختلف : تلميح، تمثيل، قصه هاي منظوم و منثور شعرا و نويسندگان ايراني و فارسي زبان گذاشته اند آشنا شويم.

۱-۳- اهداف تحقيق:

- بررسي تأثير قرآن و حديث در ادب فارسي

- بررسي عوامل موثر بر تأثير قرآن و حديث در ادب فارسي

- تأثير قرآن و حديث در اعتلاي متون نظم و نثر ادبيات فارسي

۱-۴-  اهميت تحقيق:

در دوراني كه قرآن در برخي از كشور هاي اسلامي فقط براي كسب مقام و يا مزاياي اقتصادي تلاوت مي شود و شعراي آن ها بدون تاثر از قرآن شعر مي سرايند بر خود لازم دانستيم به گردآوري اين مطالب بپردازيم. اميد است توانسته باشيم با انجام اين كار به سطح آگاهي خود و ديگران افزوده باشيم.

۱-۵- سئوالات تحقيق

۱- عوامل مؤثر بر تاثيرگذاري قرآن و حديث در ادب پارسي كدام است؟

۲- تا چه حد شعراي فارسي زبان از آيات قرآن در اشعار خود تأثير پذيرفته اند؟

۳- از ميان شعراي متقدم كداميك از آيات و احاديث در شعر خود بهره گرفتند؟

 ۴- ميزان استفاده حافظ از احاديث و قرآن در اشعارش تا چه اندازه بوده است؟

۵- داستان يوسف از ديدگاه مولوي چگونه است؟

۶- آيا سنايي در اشعار خئد به تصوير پردازي قرآن پرداخته است؟

۷- آيا شهريار در اشعار خود از نهج البلاغه بهره برده است؟

۱-۶-فرضيه ها

۱- ادبيات فارسي از كلام قرآن بهره هاي فراواني گرفته است.

۲- برخي از شعراي متقدم از آيات و احاديث در شعر خود بهره گرفته اند.

۳- ميزان استفاده حافظ از احاديث و قرآن در اشعار وي زياد بوده است.

۴- مولوي داستان حضرت يوسف را در اشعار خود بررسي كرده است.

۵- سنايي در اشعار خود به تصوير پردازي قرآن پرداخته است.

۶- شهريار در اشعار خود از نهج البلاغه بهره برده است.

1-1- مقدمه

 از آن جايي كه براي دانستن درباره ي تأثير قرآن و حديث بر ادب پارسي بايد با خود ادبيات بيشتر آشنا شده سپس تأثير قرآن و حديث را در آن بررسي كنيم، بنابراين بر آن شديم تا با تحقيق در رابطه با اين موضوع اطلاعات لازم را براي شناخت بيشتر آن كسب كنيم.

ضمن اين كه خواندن هر كتابي در ذهن خواننده ابهامات و سئوالاتي ايجاد مي كند كه گاهي با خواندن ديگر كتب رفع مي شود و گاهي به نقد مي انجامد كه ما با خواندن چندين كتاب نقدهايي از آن ها كرديم، كه اگر نقد ما به جا باشد انشاء ا. . . سازنده نيز خواهد بود و اگر بي جاست همين جا از نويسندگان كتاب ها پوزش مي طلبيم.

2-2 تاريخچه موضوع

زبان ايران پيش از اسلام، كه مادر و ريشه زبان امروز ايران است، پارسي (فارسي) ناميده  مي- شود. اين زبان از شاخه زبان هاي هندي  و اروپايي به اين ترتيب با اغلب زبان هاي جهان متمدن ( قديم و جديد ) خويشاوند است. زبان فارسي به سه دوره جداگانه تقسيم مي شود :

-فارسي باستان : كه در دوره هخامنشي رايج بوده و فرمان ها و نامه هاي شاهان به آن زبان نوشته مي شده است.

-فارسي ميانه : زبان هاي ايراني ميانه به دو گروه عمده شرقي و غربي تقسيم و هر كدام از اين دو گروه به دو شاخه شمالي و جنوبي مجزا شده اند.

- فارسي نو : پس از ورود اسلام به ايران زبان فارسي تحول تازه اي را پشت سر گذاشت و با استفاده از خط (الفبا) عربي به مرحله نويني گام نهاد كه در اصطلاح ، فارسي نو (دري) گفته مي شود.

معمولا دوره هاي تاريخ ادبيات را در گذشته بدون هيچ دليلي برمبناي سلسله ها تقسيم بندي مي كردند و به اين ترتيب ادبيات را تابع جريان هاي سياسي حاكم قلمداد مي كردند مثل ادبيات دوره مغول اما تقسيم دوره هاي ادبي با تقسيمات سياسي ، تاريخي و جغرافيايي همخواني نداشت و هرگز اصل و مبنا قرار نمي گرفت.

در عصر رودكي كه دوره خردآزمايي نيز نام گرفته شعر دري با تمام ويژگي هاي زباني و مضموني خود، روبه گسترش نهاد. دردوره ساماني رودكي به پدر شعر فارسي مشهور و مورد تمجيد شاعران پس از خود هم چون عنصري قرار گرفت.

به عصر ناصرخسرو دوره شعر مكتبي نيز گفته مي شود و از اين هنگام بود كه ادبيات عرفاني و مردمي شكل يافت ، زبان دري از خواستگاه خود ،خراسان، خارج گرديد و به داخل فلات ايران و اندكي بعد به آذربايجان نيز راه يافت و به دليل آن كه زبان رسمي حكومت مركزي بود شاعران و نويسندگان ناگزير بودند فارسي را فرا گيرند و با آن به سرودن شعر و تاليف كتاب بپردازند.

 ۲-۳- پيشينه نظري

۱- قرآن كريم- ترجمه و تفسير مجتبي فولادوند

۲- ۱۳۷۱- فرهنگ قصه هاي پيامبران(تجلي شاعرانه اشارات داستاني در مثنوي)، مه دخت پورخالقي ********رودي

در اين كتاب اشعاري از مثنوي كه با سوره هاي قرآن و با داستان ها و وقايع قرآني مطابقت داشته است جمع آوري شده است.

۳- ۱۳۷۵ – ديوان ناصر خسرو- جهانگير منصور

مربوط به اشعار جمع آوري شده ي ناصر خسرو مي باشد.

۴- ۱۳۷۵- فرهنگ معين جلد ۱ و ۲- دكتر محمد معين

در لغت نامه ي پارسي معين به توضيح برخي لغات دشوار ادبي پرداخته شده است.

۵- ۱۳۷۶- گنجينه سخن جلد ۱ و ۲ و ۳، دكتر ذبيح الله صفا

  به طور مختصر به شرح تاريخچه ي ادبيات پارسي پرداخته شده است.

۶- ۱۳۷۷- كليات خمسه حكيم نظامي گنجوي، نظامي گنجوي

مربوط به اشعار جمع آوري شده از نظامي مي باشد.

۷- ۱۳۷۷- تفسير نمونه جلد ۱۹- استاد مكارم شيرازي و همكاران

 به تفسير آيات شريف قرآن پرداخته شده است.

۸- ۱۳۷۸ ه.ش- مرآت مثنوي- تلمذ حسين

در مرآت مثنوي پس از ستايش مولانا و اشاره به شاعران هم عصر وي، اشعار مولانا در شش دفتر او به طور خلاصه بيان گرديده و در پايان اشعاري از وي كه با آيات الهي مطابقت داشته اند گردآوري شده است.

۹- ۱۳۷۹- نشريه بشارت قسمت پانزدهم- سيدمحمد راستگو

در اين مجله مفاهيمي درباره ي قرآن كريم بيان شده است و  سعي شده است كه قرآن براي خواننده ملموس تر شود.

۱۰- ۱۳۸۰- پرتوهايي از قرآن و حديث در ادب فارسي- دكتر محمدرضا  راشد محصل

به بررسي نقش قرآن و حديث در ادب پارسي پرداخته شده است.

۱۱-۱۳۷۷ – نشريه بشارت قسمت دهم- سيد محمد رضا راستگو

در اين نشريه اولا به توضيح مختصري از زندگينامه ي حافظ پرداخته شده و ثانيا اشعاري از وي كه با قرآن مطابقت داشته اند جمع آوري شده است.

۱۲- ۱۳۸۰- نشريه گلستان قرآن پياپي ۱۰۸- ثابت(سهيل) محمودي

به بررسي نحوه ي تأثيرپذيري ادبيات پارسي از قرآن پرداخته شده است.

۱۳- ۱۳۸۵- قرآن، ادب و هنر- حجت الاسلام محسن عباس نژاد

اشعاري از شاعران پارسي زبان كه با قرآن و احاديث مطابقت داشته اند جمع آوري شده است.

۲-۴- پيشينه عملي(نقد كتاب)

۱-    يكي از معايب كتاب گنجينه سخن نثر دشوار آن است به علاوه اين كتاب داراي جملات طويل و بلندي است كه فهم و درك آن را مشكل مي سازد و هم چنين از ذكر نمودن نام انتشارات خودداري كرده و داراي نگارشي قديمي مي باشد.

۲-    در كتاب كليات خمسه نظامي گنجه اي يكي از كاستي ها و معايبي كه مي توان يافت اين است كه در هيچ كجاي كتاب از نام مصحح كتاب ياد نشده است و هم چنين در جاي جاي كتاب از كلمات مشكلي استفاده شده است كه فهم آن ها براي ما چندي مشكل بود.

۲-۵- ضرورت تحقيق:

در هيچ جا از اشعار شعراي پارسي به چشم نمي خورد كه آيات قرآن و احاديث در اشعارشان تأثير نداشته باشد و تفاوت اشعار شاعران اسلامي با شعراي اروپايي در اين است كه قرآن به عنوان يك كتاب آسماني فقط براي تلاوت نبوده بلكه عملاً در اشعار شعراي فارسي زبان اسلامي به عنوان يك فرهنگ اسلامي بر مردم و جامعه تأثير گذاشته است. پس بر خود لازم دانسته تا تأثير قرآن و احاديث را در ادب فارسي بشناسيم.

۳-۱-  مقدمه

 روش هاي متفاوتي براي تحقيق و پژوهش موجود است كه موارد استفاده از آن بستگي به موضوع تحقيق و پژوهش دارد ما در اين فصل به روش هايي كه موجود و از آن ها استفاده كرده ايم خواهيم پرداخت. اميد است كه اين روش ها مورد استفاده ي ديگران نيز قرار بگيرد.

۳-۲- روش هاي مورد استفاده در تحقيق

 روش هاي كلي و عمومي تحقيق عبارتند از:

الف) تجربه و آزمايش      ب) مشاهده      ج) پرس و جو             د) مطالعه

ممكن است در تحقيق از يك يا دو يا هر چهار روش، متناسب باموضوع تحقيق، استفاده شود.

الف) تجربه و آزمايش: بيشتر در موضوعاتي كه مربوط به رشته ي تجربي است مورد استفاده قرار مي گيرد.

ب) مشاهده: كه به طور مستقيم با مشاهده كردن اطلاعات جمع آوري مي شود، كه به علت محدوديت زماني موفق به اجراي آن نشديم.

ج) پرس و جو از طريق پرسشنامه: در اين قسمت جامعه آماري ما دانش آموزان سوم و پيش دانشگاهي رشته ي علوم انساني دبيرستان نمونه فرهنگ آرمينه ي مصلي نژاد است.

پرسشنامه اي كه به تعداد ^۱۰x سؤال در رابطه با نقش قرآن و احاديث در ادب پارسي به طور تصادفي در اختيار آن ها قرار داده شد و پس از جمع آوري اطلاعات با رسم جدول و نمودار براي هر سئوال نگرش دو گروه از دانش آموزان مقايسه شد.

د) مطالعه: پژوهشگر موضوع خود را انتخاب مي كند و به جستجو در منابع مختلف مي- پردازد. اين جست و جو ممكن است كتابخانه اي باشد.

در روش كتابخانه اي دست يافتن به كتاب بستگي به شيوه ي هر كتابخانه دارد. با پژوهش در كتب، منابع علمي و ديگر مآخذ در محدوده ي كتاب و كتابخانه و آن چه به اين فضا مربوط است (مانند استفاده از ابزارهاي نوين اطلاع رساني) به بررسي موضوع تحقيق پرداخته مي شود. ما بيش از نيمي از تحقيق خود را از روش فوق در كتابخانه هاي مختلف بهره برديم.

۳-۳-  فنون گردآوري اطلاعات و توضيح آن ها

 فنون گردآوري اطلاعات دو شيوه است: ۱) ميداني ۲)كتابخانه اي

ميداني به سه شيوه مصاحبه، مشاهده و پرسش نامه تقسيم مي شود كه ما در مبحث قبل به آن اشاره كرديم. در روش دوم، كتابخانه اي، گردآوري اطلاعات يا به صورت نقل عين مطالب يا خلاصه اي از مطلب و يا برداشتي از مطلب است. موضوع مورد اهميت در گردآوري اطلاعات،  شيوه ي درست ارجاع دادن مطالب است و بايد قوانين مربوط به هر كدام از سه شيوه را رعايت كنيم؛ مثلاً، در مورد نقل عين مطلب حتماً بايد آن را در گيومه قرار دهيم.

لازم به ذكر است اگر  قصوري در اين مورد رخ داده به علت كم كاري نبوده، بلكه عدم وقت كافي، كمبود امكانات و عدم شناخت ما نسبت به اين موضوع بوده است.

۳-۴- جمع آوري داده ها

جهت جمع آوري اطلاعات، از پرسشنامه استفاده شده است كه اين پرسشنامه توسط متخصصين تهيه شده است.

جهت بررسي پايايي پرسشنامه در يك نمونه ي ده تايي(  pilot study) دو بار با فاصله زماني يك هفته، پرسشنامه داده شده و با استفاده از آزمون هاي آماري مناسب پايايي پرسشنامه تاييد گرديده است. هم چنين جهت بررسي روايي پرسشنامه از آلفاي كرانباخ در يك نمونه پانزده تايي استفاده شده است.

۳-۵- تجزيه و تحليل داده ها

جهت توصيف اطلاعات از نمودار ها و جدول هاي آماري مناسب استفاده شده و در تحليل ميانگين نمره، از آزمون هاي آماري t-test (مقايسه ميانگين ها) و F ( مقايسه واريانس- ها) استفاده شده است.

علاوه بر اين، جهت بررسي روايي و پايايي پرسشنامه از آلفاي كرانباخ و pair t-test استفاده شده است.

۴-۱- مقدمه

     از آن جا كه تمامي محققان در جوامع بشري در پي نقش قرآن وحديث بوده اند،از كشور هاي غربي تا شرقي و بر اساس سطح فكري افراد همه براي رساندن جامعه ي خود به رشد فكري و فرهنگي و سياسي و اجتماعي تلاش دارند .در اين فصل به گوشه از اين نقش و تاثير قرآن وحديث در ادبيات فارسي خواهيم پرداخت .

     قبلا بايد اين نكته را ياد آوري نمائيم كه قرآن به عنوان يك الگوي بشري همواره مورد توجه شاعران و سخنوران قرار گرفته تا آن جا كه آن ها در بسياري از اشعار و نوشته هاي خود از قرآن و حديث بهره- هاي فراواني گرفته و در واقع با همت و پاسداري مسلمانان بوده كه در آن هيچ تحريفي صورت نگرفته است.

۴-۲- قرآن كتاب آسماني ما:

قرآن از درون سو، چراغي است كه راه شريعت و ديانت را براي روندگان، روشن و آشكار  مي سازد و آنها را از گمراهي و كژ راهي باز مي دارد و از برون سو، باور ديني مردم را پاس مي دارد. (نشريه بشارت، ۱۳۷۹: ۱۸/۵۳-۵۰)

قرآن ظاهري دارد و باطني. ظاهر آن همين واژه ها و آياتي است كه نوشته، خوانده، شنيده و ديده مي شود. اين ظاهر پرده اي است كه قرآن راستين را ، يعني؛ حقيقت باطني قرآن را فروپوشانده است و گرچه  اكثر اوقات مردم  با همين پوشش و لايه بيروني قرآن سروكار دارند، اما بايد دانست كه قرآن حقيقي و حقيقت قرآن، نه همين لايه  بروني و واژگاني است. از اين رو بي آن كه اين لايه بيروني فرو گذاشته، بايد سعي شود كه به لايه هاي دروني قرآن راه يافت و چهره راستين آن را از پرده هاي واژگاني جست و جو  كرد. البته اين مرحله شايستگي ها و بايستگي هايي را مي طلبد.(همان منبع:۵۴-۵۳)

۴-۳- تعريف ادبيات:

 براساس فرهنگ دهخدا در واقع ادبيات، «دانش هاي متعلق به علوم ادبي» گفته مي شود و در فرهنگ معين ادبيات اين چنين معنا شده: «ادبيات مجموعه آثار با ارزش باقي مانده از سخنوران و نويسندگان كهن هر ملّتي است و آثار رايج ميان مردم اهم از چيستان ها، افسانه ها و همانند آن.»

اما شايد بتوان ادبيات را نه بر مبناي« داستاني» يا «تخيلي»بودن بلكه بر اين اساس كه زبان را به شيوه ي خاصي به كار مي گيرد تعريف كرد، يعني؛ ادبيات زبان معمول را دگرگون مي كند قوت مي بخشد و به گونه اي نظام يافته آن را از گفتار روز منحرف مي سازد.

( Www. Dibache. Com:25/11/1387)

فرضيه ۱: ادبيات فارسي از كلام قرآن بهره هاي فراواني گرفته است.

قرآن كتاب ديني و اعتقاد نامه همه مسلمانان جهان است. قرآن شريف اين كتاب حكمت و هدايت نظر به مرتبه ي بعدي انسان ها از خاك تا افلاك دارد و اساسا آمده است كه آدمي را از  شهوات پست حيواني به اوج افلاك و سفرهاي علوي و آسماني برساند. كتابي كه با گذشت هزار و چهارصد سال، با زندگي آنان عجين شده و گويي با رگ و پوست و خون آنان درهم آميخته، لذا خواندن، درك مفاهيم و آموزش اين كتاب بزرگ به منزله زيستن و حيات دوباره انسان هاست.                                                         (www.aftab.com:30/11/1387)

از روزي كه انسان به اين جهان قدم مي نهد تا روزي كه از اين جهان فاني توشه حيات اخروي را بر مي گيرد و رخت سفر مي بندد در غم و شادي و در زندگي اجتماعي و فردي با قرآن و حديث سروكار دارد و همين ملازمت و مخلوط شدن زندگي با اين كتاب آسماني نياز به فهميدن و فهمانيدن آن را براي هر مسلماني آشكار مي سازد. (همان منبع)

از اين گذشته بر همه آشكار است كه پس از فتح ايران توسط اعراب و لشكر اسلام، مردم ايران كه نداي حيات بخش اسلام را با گوش جان شنيدند، با شور و شوق تمام اين فرهنگ را پذيرفتند و در بالندگي و رشد آن در زمينه هاي گوناگون علمي، اعتقادي، اجتماعي و سياسي، ادبي و هنري پا به پاي ديگر مسلمانان حركت كردند(و چه بسا در مواردي گوي سبقت را از اعراب ربودند) و سرمايه هاي جاودان و ماندگاري را براي ما آفريدند. (همان منبع)

ادبيات كهن سال ايران چنان مفاهيم گوناگوني را از اين سرچشمه هاي پربركت الهي وام گرفته بنابراين آشنايي با قرآن و حديث، آگاهي نسبت به تمامي زواياي سروده ها و نوشته هاي شعرا و نويسندگان ايراني به امري محال مبدل شده است. از طرفي، اين تأثيرپذيري تنها به حوزه مفاهيم محدود نشده و حوزه علوم ادبي و چگونگي به كارگيري كلمات و كيفيت كلام را نيز در برگرفته است. (همان منبع)

يكي از اين سرمايه هاي افتخارآميز، سروده هاي شاعران و سخنوران و نوشته هاي دبيران و مترسلان و نويسندگان و تاملات عارفان و انديشه هاي حكيمان و فيلسوفان ايراني مسلمان است. (همان منبع)

مقصود اين است كه در صدر اسلام يعني قرن اول و دوم، ادبيات عربي، آن مقداري كه قرآن بايد جاي خود را در آن باز كند، نكرده است و هر چه زمان مي گذرد قرآن بيشتر آن ها را تحت نفوذ قرار   مي دهد.  به عنوان مثال رودكي كه از شعراي قرن سوم است اشعارش فارسي محض است و نفوذ قرآن زياد در اشعارش  به چشم نمي خورد، اما  كم كم در زمان فردوسي و حتي بعد از آن نفوذ قرآن بيشتر مشاهده مي شود. (همان منبع)

در قرن ششم و هفتم يعني در دوران مولوي ، مولوي حرفي غير از قرآن ندارد و هر چه مي گويد تفسيرهاي قرآن از ديدگاه عرفاني اوست. (همان منبع)

۴-۴- تاثيرات دين اسلام در عرصه ادبيات

دين اسلام تاثيرات زيادي در تمام شئون زندگي ايرانيان به ويژه در عرصه ادبيات از خود به جاي گزارده تا جائيكه اگر  به كتاب هايي كه از پيشينيان بر جاي مانده نظري افكنده شود ، دريافت خواهد شد كه كمتر موضوع ادبي است كه مايه خود را از مفاهيم قرآني نگرفته باشد به گونه اي كه در  بيشتر مفاهيم و مطالب آن ها يا به طور آشكار و يا غيرمستقيم مانند كنايه و ايهام به بيان نكته اي حكمت آموز از كلام خداوند اشاره شده و در اين زمينه كافي است به قلم بزرگ مرداني چون مولوي، سعدي، فردوسي  و ديگر آثار منظوم و منثور نظري افكنده شود تا مشاهده شود كه چقدر از آيات ، اشارات ، عبارت و يا نكات و دستورات تربيتي ، اخلاقي، علمي و سياسي و . . . آورده و با شعرهاي خود ذهن بشر را به تكاپو وا داشته است.) www.aftab.com)

در تاريخ  ادبيات فارسي، نشانه هاي تاثير قرآن در نظم و نثر فارسي كاملا مشهود است و به صور گوناگون، شعرا و نويسندگان از عبارات و مضامين آيات قرآني و الفاظ قرآني استفاده كرده اند. اين استفاده، يا  عين عبارت يا به مضمون يا به صورت اشاره يا به صورت حل و ترجمه يا به صورت كاربرد الفاظ قرآني بوده است.  نمونه هاي زيادي در دوره هاي ادبي زبان فارسي است كه اين تاثيرات را كاملا نشان مي دهد. در قرن چهارم هجري اصولا معارف اسلامي پايه و اساس فرهنگ جوامع مسلمان بوده و در همه شئون زندگي مسلمانان نفوذ داشته است. در دوره(عصر ساماني) شواهد متعددي براي اين تاثير مي توان يافت. در اشعاري از اين دوره، مضامين و قصص قرآني و احاديث نبوي به  صورت هاي متفاوت  بازتاب پيدا كرده است. (همان منبع)

بطور كلي در اشعار شاعران و نثرهاي نويسندگان به غير از آيات الهي به سخن معصومان و احاديث آنها بسيار اشاره كرده اند. اما بزرگترين چيستان ، سر اسرار هستي آفريدگار است و در كنار آن چرايي آفرينش و از كجايي آن، هان كه مولانا مي گويد:

از كجا آمده ام آمدنم بهر چه بود                            به كجا مي روم آخر ننمايي وطنم

(همان منبع)

بعد از ظهور اسلام در ايران، نزديك به دو قرن ادبيات فارسي مكتوب قابل توجه نداشته ايم. البته اين نكته به اين معنا نيست كه ادبا و شعرا از نوشتن و سرودن دست كشيده اند بلكه بنا بر ضرورت هايي كه در آن هنگام به وجود آمد، به زبان عربي تمايل پيدا كردند و لي نكته اي كه بايد به آن توجه داشت اين است كه اين تاثير پذيري به مرور در بين ادبا و شعرا بيشتر شده است. (همان منبع)

 در دوره غزنوي هم شواهد متعددي از تاثير آيات قرآني و مضامين قرآني در شعر فارسي وجود دارد. به عنوان مثال مي توان به نمونه هايي از عنصري اشاره كرد: «در دشمنانت گرچه كثيرند خير نيست/ چونان كه گفت يزدان لاخير في  كثير» كه اشاره است به سوره نسا،آيه ۱۱۴: «لاخير في كثير من نجويهم». در اينجا عنصري به صراحت  به اين عبارت قرآني اشاره مي كند.در جاي  ديگر باز عنصري اشاره دارد به داستان هاروت و ماروت در سوره بقره و مي گويد: « زهره به دو رخسار تو داده همه زيور/ هاروت به دو چشم تو داده همه دستان»(همان منبع)

۴-۵- صبر و شكيبايي قرآن در نظم شاعران

پس از پرداخت، لينك دانلود فايل براي شما نشان داده مي شود

پرداخت و دانلود